Noodsysteem in 2 miljoen auto's dreigt eind 2027 stil te vallen

Wie de komende anderhalf jaar niets onderneemt, rijdt straks mogelijk in een auto die door de APK wordt afgekeurd. De ANWB luidt de noodklok over het ingebouwde noodoproepsysteem eCall, dat in miljoenen Nederlandse voertuigen zit en per eind 2027 onbruikbaar dreigt te worden. De oorzaak ligt niet bij de auto's zelf, maar bij de telecominfrastructuur waar het systeem op leunt

Het probleem draait om het 2G-netwerk. Dat is de verouderde mobiele standaard die telecomproviders in Nederland uitfaseren ten gunste van 4G en 5G. Toen de Europese Unie in 2018 besloot dat elke nieuwe auto verplicht uitgerust moest zijn met een noodoproepsysteem, werd de hardware gebouwd rond die toen al verouderde techniek. Het gevolg is dat een auto uit bijvoorbeeld 2023 nog altijd communiceert via een netwerk dat binnen twee jaar mogelijk niet meer bestaat.

De ANWB stelt schatting dat ongeveer 2 miljoen auto's in Nederland in deze situatie verkeren. Fabrikanten blijken bovendien nog steeds voertuigen van de band te laten rollen met de oude 2G-configuratie, waardoor de groep getroffen automobilisten de komende tijd nog kan groeien.

Het systeem werd niet voor niets verplicht gesteld. Bij een ernstig ongeluk kiest eCall automatisch het alarmnummer 112 en geeft het de precieze positie van de auto door. Dat werkt ook wanneer de bestuurder buiten bewustzijn is of niet meer bij de telefoon kan komen. Juist in afgelegen gebieden, tijdens nachtritten of wanneer een voertuig te water raakt, kan die automatische melding het verschil maken tussen op tijd geholpen worden of niet.

Omdat het noodsysteem zo essentieel wordt geacht, is eCall inmiddels onderdeel van de APK-keuring. Werkt het niet, dan krijgt de auto geen groen licht. Precies daar wringt de schoen, want zodra 2G verdwijnt valt het systeem technisch uit en zou de auto dus bij de volgende keuring worden afgewezen.

Een ombouw naar 4G of 5G is in principe mogelijk, maar de ANWB vraagt zich hardop af of dat praktisch uitvoerbaar is binnen de beschikbare tijd. Werkplaatsen in Nederland hebben beperkte capaciteit, onderdelen zijn niet oneindig op voorraad en de vraag wie de kosten draagt is nog volstrekt open. Harm Zeven van de ANWB legt de bal nadrukkelijk bij Den Haag en Brussel. "De overheid en Europa moeten nu eindelijk met een oplossing komen om deze problemen aan te pakken," aldus Zeven in gesprek met consumentenprogramma Kassa.

De ANWB hekelt bovendien de oorspronkelijke keuze voor 2G. "Dat er destijds niet is gekozen voor het al jaren beschikbare 4G-netwerk, zorgt nu voor problemen," aldus de bond. Ten tijde van de Europese regelgeving in 2018 was 4G al ruim uitgerold in heel Europa. Toch koos de industrie voor de oudere techniek, vermoedelijk vanwege lagere productiekosten en een stabiel bereik op dat moment. Die keuze wreekt zich nu.

"Wie gaat dat betalen en is er wel voldoende capaciteit om dat nog op tijd uit te voeren?" zo luidt de retorische vraag vanuit Den Haag richting Brussel, aldus de ANWB.

Vincent Karremans, minister van Infrastructuur en Waterstaat, erkent de ernst van de situatie. Hij vindt het onacceptabel dat automobilisten straks de rekening gepresenteerd krijgen voor een probleem dat ze niet zelf veroorzaakt hebben. Een massale APK-afkeuring wil hij koste wat kost voorkomen. De minister zet daarom in op een Europese uitzonderingspositie, zodat auto's met een uitgevallen eCall niet direct van de weg worden gehaald.

"Het kan niet zo zijn dat mensen niet meer ondersteund worden met het systeem en vervolgens ook niet meer door de APK komen," aldus Karremans. Of die uitzondering er komt, hangt af van onderhandelingen in Brussel. Aanpassing van de Europese regelgeving is een traag proces en met nog anderhalf jaar te gaan wordt de klok tikt gestaag door.

Voor consumenten is de boodschap op dit moment vooral dat ze niets hoeven te ondernemen voordat duidelijk is welke richting fabrikanten en overheden op gaan. Een ombouwkit op eigen initiatief laten installeren is voorbarig, gezien de onzekerheid over standaarden en kostenverdeling. Wel is het verstandig om bij de aanschaf van een nieuwe auto expliciet te vragen op welk mobiele netwerk het noodsysteem draait. Fabrikanten die nog 2G-modellen leveren, schuiven het probleem feitelijk door naar de koper.

Verzekeraars en leasemaatschappijen kijken ondertussen mee. Voor een leasemaatschappij met duizenden auto's in de vloot kunnen de kosten fors oplopen als elk voertuig langs de werkplaats moet. Bij zakelijke rijders zal de druk op leveranciers en fabrikanten daarom naar verwachting eerst toenemen.

De komende maanden moet blijken of Europa bereid is de APK-eis tijdelijk te versoepelen en of autofabrikanten op eigen initiatief een oplossing aanbieden voor de bestaande vloot. Tot die tijd blijft een succesvol genomen Europese veiligheidsmaatregel uit 2018 op koers om in 2027 zelf een probleem te worden.