Rijn dreigt in tweeën te breken: schippers houden hun hart vast

Wie deze week over de Duitse Rijn vaart merkt dat er iets fundamenteel aan het verschuiven is. Bij het plaatsje Kaub, halverwege Koblenz en Mainz, kijken schippers en verladers met stijgende onrust naar de peilschaal. Die dreigt namelijk voor het eerst in de geschiedenis een waarde van minder dan tien centimeter aan te geven en dat zou een grens markeren die de Europese binnenvaart nog nooit heeft hoeven overschrijden.

De cijfers achter die dreiging komen uit Nederland en zijn zo mogelijk nog opmerkelijker. Bij Lobith, waar de Rijn ons land binnenstroomt, registreerde Rijkswaterstaat het afgelopen etmaal een gemiddelde afvoer van 614 kubieke meter per seconde. Sinds het begin van de metingen is er nooit zo weinig water door de rivier gestroomd. Het oude record stond sinds 4 november 1947 op 620 kubieke meter per seconde en hield dus bijna tachtig jaar stand. Dat het nu al in augustus sneuvelt maakt de situatie extra uitzonderlijk, want zelfs in de beruchte droogtejaren 2018 en 2022 kwam de afvoer niet in de buurt van dit niveau.

Hydrometeoroloog Jan Verkade van Deltares en Rijkswaterstaat wijst op een samenloop van omstandigheden die al in het voorjaar begon. "Door het buitengewoon warme voorjaar is de sneeuw in Zwitserland dit jaar zo'n drie maanden eerder dan anders gesmolten. Ook regen bleef en blijft uit en daarmee loopt de Rijn nu min of meer leeg," aldus Verkade tegen de NOS. West-Europa zit sinds mei in een reeks hittegolven met veel verdamping en een fors neerslagtekort en daardoor is er geen aanvoer die het gat kan vullen.

Verkade sluit bovendien niet uit dat het ergste nog moet komen. "De laagst geregistreerde afvoer van de Rijn ooit was 575 kubieke meter per seconde, in februari 1929, door ijsgang. Ik sluit niet uit dat de afvoer in de komende weken ook dat niveau gaat onderschrijden," aldus de hydrometeoroloog tegen de NOS.

Voor de transportsector is Kaub het punt waar de klap het eerst valt. De vaargeul is er ondieper dan op de aangrenzende trajecten en dat maakt het peil daar tot dé graadmeter voor de hele Rijnvaart. De Duitse branchevereniging BDB waarschuwt dat de rivier feitelijk uiteenvalt in twee losse delen zodra het water daar verder zakt.

"De commerciële scheepvaart zal bij zulke lage waterstanden geen goederen meer kunnen vervoeren in deze regio," aldus BDB-directeur Jens Schwanen tegen de Rheinische Post. Ook riviercruises en dagtochten vallen in dat geval stil. "In principe is de Rijn daarmee niet meer over de volle lengte bevaarbaar en dus in tweeën gedeeld," aldus Schwanen in dezelfde krant.

Tussen Nederland en Duitsland blijft varen volgens Schwanen voorlopig wel mogelijk. Vanuit Rotterdam en Amsterdam is dan waarschijnlijk alleen nog het noordelijke deel van de Duitse Rijn bereikbaar plus het West-Duitse kanalennetwerk.

Schepen nemen nu al fors minder lading mee om niet vast te lopen op de bodem en sommige varen met een half of zelfs een kwart gevuld ruim. De economische pijn is zo voelbaar dat verschillende Duitse deelstaten sinds afgelopen weekend bij hoge uitzondering vrachtwagens op zondag laten rijden om de bevoorrading van fabrieken op gang te houden.

In Berlijn wordt de kwestie inmiddels op regeringsniveau besproken. Bondsminister van Verkeer Steffen Bilger riep betrokken partijen bijeen voor spoedoverleg over zowel snelle ingrepen als structurele oplossingen. "Het is echt een zeer gespannen situatie met dat laagwater," aldus de CDU-politicus. De BDB grijpt de crisis aan om opnieuw te pleiten voor verdieping van de vaargeul op de Middenrijn.

"Bij laagwater blijven de schepen hier als eerste hangen," aldus Schwanen over het knelpunt tussen Budenheim en St. Goar dat al sinds 1992 op de Duitse prioriteitenlijst staat.